Rekreatif ve lisanslı sporcuların bilinçli farkındalık düzeylerinin bayesçi yaklaşımla incelenmesi
Anahtar Kelimeler:
Bilinçli Farkındalık, Bayes Analizi, Cinsiyet, SporÖzet
Bu çalışma, rekreatif ve lisanslı olarak spor yapan bireylerin bilinçli farkındalık düzeylerini Bayesçi istatistiksel yaklaşım ile karşılaştırma amacıyla yürütülmüştür. Çalışma grubunu Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesinde öğrenim gören 157 öğrenci-sporcu (65 kadın, %41.40; 92 erkek %56.60; yaş ortalaması = 21.93 ± 3.82) oluşturmuştur. Katılımcıların 67’si (%42.67) rekreatif, 90’ı (%57.33) lisanslı sporcular olup, ortalama spor yaşları 6.96 ± 4.49 yıldır. Veri toplama aracı olarak kişisel ve spor bilgi formu, sporda bilinçli farkındalık ölçeği kullanılmıştır. Ölçek; farkındalık, yargılamama ve yeniden odaklanma olmak üzere üç alt boyuttan oluşmaktadır. Verilerin analizi R (4.5.1) programında yer alan BayesFactor ve psych paketleri ve R’ın temel fonksiyonları ile gerçekleştirilmiştir. Veriler betimsel istatistiklerle değerlendirilmiş; hipotezler bayesçi yaklaşıma dayalı bağımsız örneklem t testi ile test edilmiştir. Ön analizlerde uç değer incelemesi ve normallik varsayımı kontrol edilmiş ve 5 gözlem uç değer olarak tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkenine göre yapılan Bayesçi bağımsız örneklem t testine göre, farkındalık boyutu için (BF10= 1.29) kadınlar ve erkekler arasında fark olduğu yönündeki alternatif hipotezi destekleyen zayıf kanıt elde edilmiştir. Yargılamama (BF10 = 0.22) ve yeniden odaklanma (BF10 = 0.21) boyutlarında ise, kadın ve erkek grupları arasında fark olmadığı yönündeki sıfır hipotezini orta düzeyde destekleyen bulgular elde edilmiştir. Spor düzeyine (rekreatif/lisanslı) göre farkındalık (BF10 = 0.33), yargılamama (BF10 = 0.34) ve yeniden odaklanma (BF10 = 0.25) boyutlarında, rekreatif ve lisanslı sporcu grupları arasında fark olmadığı yönündeki sıfır hipotezini orta düzeyde destekleyen bulgulara ulaşılmıştır. Bayesçi t-test sonuçları, cinsiyet ve spor yapma düzeyine göre bilinçli farkındalık boyutlarında genel olarak gruplar arasında anlamlı fark olmadığını göstermekte; bilinçli farkındalık düzeyinin kadın ve erkeklerde veya rekreatif ve lisanslı sporcu gruplarına bağlı olarak önemli ölçüde değişmediğini göstermektedir.
Referanslar
Altın, Y., Özkurt, B., & Küçükibiş, H. F. (2025). Examination of the psychometric properties of physical activity enjoyment scale (PACES) based on classical test theory and item response theory. Acta Psychologica, 261, 105855. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105855
Amrhein, V., Greenland, S., & McShane, B. (2019). Scientists rise up against statistical significance. Nature, 567(7748), 305–307. https://doi.org/10.1038/d41586-019-00857-9
Arıcıoğlu, B., Türksoy Işım, A., Taştan, Z., Can, H. C. (2025). Erkek futbolcularda bilinçli farkındalık ve yarışma kaygısı arasındaki ilişki. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 16(59), 335-347. https://doi.org/10.70736/ijoess.586
Atıcı, A. R. (2025). Sporcuların algılanan stres ile bilinçli farkındalık ilişkisinde temel psikolojik ihtiyaçların aracı rolü. Mediterranean Journal of Sport Science, 8(3), 657-669. https://doi.org/10.38021/asbid.1766209
Birrer, D., Röthlin, P., & Morgan, G. (2012). Mindfulness to enhance athletic performance: Theoretical considerations and possible impact mechanisms. Mindfulness, 3(3), 235–246. https://doi.org/10.1007/s12671-012-0109-2
Bishop, S. R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., Segal, Z. V., Abbey, S., Speca, M., Velting, D., & Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical Psychology: Science and Practice, 11(3), 230–241. https://doi.org/10.1093/clipsy.bph077
Bühlmayer, L., Birrer, D., Röthlin, P., Faude, O., & Donath, L. (2017). Effects of mindfulness practice on performance-relevant parameters and performance outcomes in sports: A meta-analytical review. Sports Medicine, 47(11), 2309–2321. https://doi.org/10.1007/s40279-017-0752-9
Caz, Ç., & Bardakçı, S. (2023). Spora bağlılık ile bilinçli farkındalık arasındaki ilişkinin incelenmesi: Spor bilimleri fakültesi üzerine bir uygulama. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 8(2), 131-146. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1281238
Cevahircioğlu, B., Karakuş, E., & Karakuş, K. (2024). Spor yükseköğretim kurumu öğrencilerinde bilinçli farkındalık ile etkili karar verme arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(4), 1593-1607. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1514236
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Cumming G. (2014). The new statistics: why and how. Psychological Science, 25(1), 7–29. https://doi.org/10.1177/0956797613504966
Çemç, M. S., Susuz, Y. E., Madak, E., Şahin, R., Karakaş, İ., & Çolakoğlu, F. F. (2025). An investigation into the mindful awareness and sportsmanship orientations of students competing in university sports teams. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 225–238. https://doi.org/10.70007/yalovaspor.1743280
de Ayala, R. J. (2009). The theory and practice of item response theory. The Guilford Press
Doğanay, G., & Türkmen, M. (2022). The relationship between mental toughness and mindfulness in athletes. International Journal of Sport Culture and Science, 10(4), 153–169. https://doi.org/10.14486/IntJSCS.2022.668
Embretson, S. E., & Reise, S. P. (2000). Item response theory for psychologists. Erlbaum Associates.
Etz, A., & Vandekerckhove, J. (2018). Introduction to bayesian inference for psychology. Psychonomic Bulletin & Review, 25(1), 5–34. https://doi.org/10.3758/s13423-017-1262-3
Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
Garin, O. (2014). Ceiling effect. In A. C. Michalos (Ed.), Encyclopedia of quality of life and well-being research. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0753-5_296
Hu, L.-t., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Josefsson, T., Ivarsson, A., Gustafsson, H., Stenling, A., Lindwall, M., Tornberg, R., & Böröy, J. (2019). Effects of Mindfulness-Acceptance-Commitment (MAC) on sport-specific dispositional mindfulness, emotion regulation, and self-rated athletic performance in a multiple-sport population: An RCT study. Mindfulness, 10(8), 1518–1529. https://doi.org/10.1007/s12671-019-01098-7
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
Kayhalak, F., & Güçlü, M. (2024). Muaythai sporcularının atletik zihinsel enerjisi ile bilinçli farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Global Sport and Education Research, 7(2), 45–58. https://doi.org/10.55142/jogser.1407572
Kelemen, B., Tóth, R., Benczenleitner, O., & Tóth, L. (2025). Effects of group mindfulness intervention on high-level distance runners: A quasi-experimental study. Frontiers in Sports and Active Living, 7, 1556404. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1556404
Kruschke, J. K. (2015). Doing Bayesian data analysis: A tutorial with R, JAGS, and Stan (2nd ed.). Academic Press/Elsevier.
Kruschke, J. K., & Liddell, T. M. (2018). The Bayesian new statistics: Hypothesis testing, estimation, meta-analysis, and power analysis from a Bayesian perspective. Psychonomic Bulletin & Review, 25(1), 178–206. https://doi.org/10.3758/s13423-016-1221-4
Miles, D. A. (2017). A taxonomy of research gaps: Identifying and defining the seven research gaps methodological gap. Journal of Research Methods and Strategies, 1(1), 1-15.
Morey, R., & Rouder, J. (2024). BayesFactor: Computation of Bayes factors for common designs (R package version 0.9.12-4.7). CRAN. https://CRAN.R-project.org/package=BayesFactor
Müller-Bloch, C., & Kranz, J. (2015). A framework for rigorously identifying research gaps in qualitative literature reviews. In Proceedings of the Thirty-Sixth International Conference on Information Systems (Vol. 2). https://aisel.aisnet.org/icis2015/proceedings/ResearchMethods/2
Myall, K., Montero-Marin, J., Gorczynski, P., Kajee, N., Syed Sheriff, R., Bernard, R., Harriss, E., & Kuyken, W. (2023). Effect of mindfulness-based programmes on elite athlete mental health: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 57(2), 99–108. https://doi.org/10.1136/bjsports-2022-105596
Orhan, B. E., Karaçam, A., Astuti, Y., Erianti, E., & Govindasamy, K. (2024). The relationship between mindfulness and optimism-pessimism levels in athletes. Retos, 59, 832–842. https://doi.org/10.47197/retos.v59.106558
Özkurt, B., Altın, Y., Eskiler, E., Küçükibiş, H. F. (2025). Spora devam etme niyeti ölçeğinin geliştirilmesi: Madde tepki kuramı ve klasik test kuramına dayalı geçerlik ve güvenirlik çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(2), 26-48. https://doi.org/10.33689/spormetre.1593920
R Core Team. (2024). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.4.2) [Software]. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
Revelle, W. (2024). psych: Procedures for psychological, psychometric, and personality research (R package version 2.4.3). Northwestern University, Evanston, IL. https://CRAN.R-project.org/package=psych
Rouder, J. N., Speckman, P. L., Sun, D., Morey, R. D., & Iverson, G. (2009). Bayesian t-tests for accepting and rejecting the null hypothesis. Psychonomic Bulletin & Review, 16, 225-237. https://doi.org/10.3758/PBR.16.2.225
Si, X. W., Yang, Z. K., & Feng, X. (2024). A meta-analysis of the intervention effect of mindfulness training on athletes’ performance. Frontiers in Psychology, 15, 1375608. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1375608
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Thienot, E., Jackson, B., Dimmock, J., Grove, J. R., Bernier, M., & Fournier, J. F. (2014). Development and preliminary validation of the mindfulness inventory for sport. Psychology of Sport and Exercise, 15(1), 72-80. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2013.10.003
Tingaz, E. O. (2020a). Sporcu bilinçli farkındalık (mındfulness) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 71-80. https://doi.org/10.33689/spormetre.642682
Tingaz, E. O. (2020b). Spor Bilimleri Fakültesindeki Sporcu Öğrencilerde Bilinçli Farkındalığın (Mindfulness) Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 21-28.
Tingaz, E. O. (2020c). Spor bilimleri fakültesindeki sporcu öğrencilerde bilinçli farkındalık ve öz şefkatin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Çağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
Wagenmakers, E. J. (2007). A practical solution to the pervasive problems of p values. Psychonomic Bulletin & Review, 14(5), 779–804. https://doi.org/10.3758/BF03194105
Wagenmakers, E. J., Marsman, M., Jamil, T., Ly, A., Verhagen, J., Love, J., Selker, R., Gronau, Q. F., Šmíra, M., Epskamp, S., Matzke, D., Rouder, J. N., & Morey, R. D. (2018). Bayesian inference for psychology. Part I: Theoretical advantages and practical ramifications. Psychonomic Bulletin & Review, 25, 35–57. https://doi.org/10.3758/s13423-017-1343-3
Wang, Y., Lei, S.-M., & Fan, J. (2023). Effects of mindfulness-based interventions on promoting athletic performance and related factors among athletes: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20, 2038. https://doi.org/10.3390/ijerph20032038
Yıldız, N. O., Önal, A., & Kaçay, Z. (2023). The effect of athlete mindfulness on the development of athlete psychological skills. Turkish Journal of Sport and Exercise, 25(2), 289–302. https://doi.org/10.15314/tsed.1318689
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yasin Altın
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
