Futbolcuların oynadıkları pozisyonlara göre hedef yönelimi ve farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Anahtar Kelimeler:
Futbol, Hedef Odaklılık, Farkındalık, Oyun PozisyonuÖzet
Bu çalışma, futbolcularda hedef yönelimi ile mindfulness (bilinçli farkındalık) arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve aynı zamanda bu değişkenlerin oynanan mevkilere göre farklılık gösterip göstermediğini araştırmayı amaçlamıştır. Araştırmada, hem ilişkisel hem de karşılaştırmalı yaklaşımları içeren kesitsel bir araştırma deseni kullanılmıştır. Örneklem, kaleciler (n = 32), defans oyuncuları (n = 46), orta saha oyuncuları (n = 62) ve forvet oyuncuları (n = 40) olmak üzere toplam 180 lisanslı futbolcudan oluşmaktadır. Veriler, görev ve ego yönelimini ölçen ölçekler ile sporcu mindfulness düzeyini değerlendiren geçerli ve güvenilir ölçekler kullanılarak toplanmıştır. Ana analizler öncesinde normallik varsayımları test edilmiş ve sağlandığı belirlenmiştir. Mevkiler arası farklılıklar tek yönlü ANOVA ile incelenirken, değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, genel hedef yönelimi (p = .990, η² = 0.00), görev yönelimi (p = 0.348, η² = 0.02) ve mindfulness alt boyutları olan farkındalık (p = 0.292, η² = 0.02), yargılamama (p = 0.413, η² = 0.02) ve yeniden odaklanma (p = 0.255, η² = 0.02) açısından mevkiler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığını göstermiştir. Betimsel bulgular, tüm mevki gruplarında görev yönelimi puanlarının ego yönelimi puanlarından daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Benzer şekilde, mindfulness alt boyutları arasında yeniden odaklanma, tüm mevkilerde en yüksek ortalama değerlere sahip olmuştur. Korelasyon analizi sonuçları, tüm mevkilerde mindfulness ile hedef yönelimi arasında anlamlı ve pozitif ilişkiler bulunduğunu göstermiştir (p < 0.01); korelasyon katsayıları r = 0.551 ile r = 0.818 arasında değişmektedir. Sonuç olarak, futbolcuların oynadıkları mevkiye bakılmaksızın benzer hedef yönelimi ve mindfulness profillerine sahip oldukları görülmüştür. Etki büyüklükleri, bu farklılıkların pratik açıdan ihmal edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir. Ayrıca bulgular, mindfulness ile hedef yönelimi arasında tutarlı ve pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koymakta; bu iki psikolojik yapının futbol performansı bağlamında birbiriyle ilişkili biçimde işleyebileceğini düşündürmektedir.
Referanslar
Adıgüzel, N. S., Koç, M., Öztürk, B., Engin, H., Karaçam, A., Canlı, U., Orhan, B. E., & Aldhahi, M. I. (2024). The effect of the Nordic hamstring curl training program on athletic performance in young football players. Applied Sciences, 14(22), 10249. https://doi.org/10.3390/app142210249
Anderman, E. M., Austin, C. C., & Johnson, D. M. (2002). The development of goal orientation. In A. Wigfield & J. S. Eccles (Eds.), Development of achievement motivation (pp. 197–220). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012750053-9/50010-3
Arı, A. E., & Korkmaz, B. C. (2025). Sport burnout in student-athletes: The role of cognitive flexibility, task and ego orientation in sport and sport anxiety. Spor Bilimleri Dergisi, 36(2), 86–104. https://doi.org/10.17644/sbd.1625390
Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 125–143. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg015
Baltzell, A., & Akhtar, V. L. (2014). Mindfulness meditation training for sport (MMTS) intervention: Impact of MMTS with Division I female athletes. The Journal of Happiness & Well-Being, 2(2), 160–173.
Bishop, S. R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., Segal, Z. V., Abbey, S., Speca, M., Velting, D., & Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical Psychology: Science and Practice, 11(3), 230–241. https://doi.org/10.1093/clipsy.bph077
Çekiç, Ö. (2018). Farklı mevkilerde oynayan futbolcuların hedef yönelimi ve algılanan motivasyonel iklim özellikleri arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Duda, J. L., & Nicholls, J. G. (1992). Dimensions of achievement motivation in schoolwork and sport. Journal of Educational Psychology, 84(3), 290–299. https://doi.org/10.1037/0022-0663.84.3.290
Gardner, F. L., Moore, Z. E., & Moore, J. M. (2017). Mindfulness and acceptance models in sport psychology: A decade of basic and applied scientific advancements. Canadian Psychology, 58(1), 37–45. https://doi.org/10.1037/cap0000090
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
Kaufman, K. A., Glass, C. R., & Arnkoff, D. B. (2009). Evaluation of mindful sport performance enhancement (MSPE): A new approach to promoting flow in athletes. Journal of Clinical Sport Psychology, 3(4), 334–356. https://doi.org/10.1123/jcsp.3.4.334
Kee, Y. H., Chatzisarantis, N. L. D., Kong, P. W., Chow, J. Y., & Chen, L. H. (2012). Mindfulness, movement control, and attentional focus strategies: Effects of mindfulness on a postural balance task. Journal of Sport and Exercise Psychology, 34(5), 561–579. https://doi.org/10.1123/jsep.34.5.561
Koç, M., Adıgüzel, N. S., Engin, H., Öztürk, B., Canlı, U., Karaçam, A., Orhan, B. E., Prieto-González, P., Bartik, P., Alghemlas, S., Isip, M., & Sagat, P. (2025a). Effects of 4-week velocity-based HIIT on athletic performance in youth soccer players. PeerJ, 13, e20066. https://doi.org/10.7717/peerj.20066
Koç, M., Adıgüzel, N. S., Öztürk, B., Engin, H., Karaçam, A., Canlı, U., Orhan, B. E., Prieto-González, P., Sagat, P., Perez, J., Isip, M., & Bartik, P. (2025b). Impact of Nordic hamstring breaking point angle on football player performance. PeerJ, 13, e19275. https://doi.org/10.7717/peerj.19275
Lee, Y. H. (2020). The role of mindfulness and occupational stress in the goal orientations of development and winning. Sport Management Review, 23(4), 626–639. https://doi.org/10.1016/j.smr.2019.08.001
Lewis, K. J., Walton, C. C., Slemp, G. R., & Osborne, M. S. (2022). Mindfulness and nonattachment-to-self in athletes: Can letting go build well-being and self-actualization? Mindfulness, 13(11), 2738–2750. https://doi.org/10.1007/s12671-022-01966-4
Li, Y., Ren, Y., Du, Z., Li, M., & Jiang, J. (2025). Competitive pressure, psychological resilience, and coping strategies in athletes’ pre-competition anxiety. Scientific Reports, 15(1), 35467. https://doi.org/10.1038/s41598-025-19213-1
Martín-García, A., Casamichana, D., Díaz, A. G., Cos, F., & Gabbett, T. J. (2018). Positional differences in the most demanding passages of play in football competition. Journal of sports science & medicine, 17(4), 563.
McCarthy, J. J. (2011). Exploring the relationship between goal achievement orientation and mindfulness in collegiate athletics. Journal of Clinical Sport Psychology, 5(1), 44–57. https://doi.org/10.1123/jcsp.5.1.44
Nicholls, J. G. (1989). The competitive ethos and democratic education. Harvard University Press.
Öğraş, E. B., & Çetin, M. Ç. (2024). The relationship between mental toughness, goal orientation and motivational climate levels of professional football players. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 29(3), 144–156. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1448536
Öztürk, B., Adıgüzel, N. S., Koç, M., Karaçam, A., Canlı, U., Engin, H., Orhan, B. E., Bartik, P., Sagat, P., Pérez, J., Isip, M., & Prieto-González, P. (2025). Cluster set vs. traditional set in plyometric training: Effect on the athletic performance of youth football players. Applied Sciences, 15(3), 1282. https://doi.org/10.3390/app15031282
Pineau, T. R., Glass, C. R., & Kaufman, K. A. (2014). Mindfulness in sport performance. In A. Ie, C. T. Ngnoumen, & E. J. Langer (Eds.), The Wiley Blackwell handbook of mindfulness (pp. 1004–1033). Wiley-Blackwell.
Qi, Q. (2025). Mindfulness techniques for athletic excellence: The mediating role of mental resilience and moderating effect of emotional intelligence. Frontiers in Psychology, 16, 1556619. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1556619
Röthlin, P., Birrer, D., Horvath, S., & Grosse Holtforth, M. (2016). Mindfulness promotes the ability to deliver performance under pressure in elite athletes. Mindfulness, 7(3), 727–733. https://doi.org/10.1007/s12671-016-0519-9
Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Pearson.
Tingaz, E. O. (2020). Adaptation of the Mindfulness Inventory for Sport into Turkish: A validity and reliability study. Journal of Human Sciences, 17(2), 532–544. https://doi.org/10.33689/spormetre.642682
Toros, T. (2004). Sporda görev ve ego yönelim ölçeği (SGEYÖ)’nin Türk sporcuları için güvenirlik ve geçerlik çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 15(3), 155–166.
Zhang, J., Sun, J., Zhou, Y., Gong, L., & Huang, S. (2025). The effect of mindfulness training on the psychological state of high-level athletes: Meta-analysis and systematic evaluation research. Journal of Sports Sciences, 43(6), 600–622. DOI: 10.1080/02640414.2025.2468997
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 İbrahim Bahçivan, Caner Uzunca
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
