Hakem Rehberi
Hakemlik süreci, bir makalenin yayınlanma kararında kritik bir role sahiptir. Bu süreç, editörün objektif bir karar vermesine yardımcı olurken aynı zamanda yazarların çalışmalarını geliştirmesine katkı sağlar.
J. Sport Mov. Sci., çift-kör hakem değerlendirme sistemi kullanmaktadır; yazarlar ve hakemler birbirlerinin kimliklerini bilmezler.
1. Değerlendirmeyi Kabul Etmeden Önce
Bir makaleyi hakemlik için kabul etmeden önce hakemler aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:
1.1. Uzmanlık Alanı
- Makale hakemin bilimsel uzmanlık alanı içinde olmalıdır.
1.2. Zaman Yönetimi
- Hakem, makaleyi belirtilen süre içinde tamamlayabileceğinden emin olmalıdır.
- Zaman ayıramayacak durumdaysa derhal editörü bilgilendirerek incelemeyi reddetmelidir.
1.3. Çıkar Çatışması (Conflict of Interest)
Çıkar çatışması; bir hakemin kişisel, finansal veya profesyonel çıkarlarının bilimsel değerlendirmeyi etkileme ihtimalinin bulunduğu durumlardır.
Hakemler:
- Olası tüm çıkar çatışmalarını editöre beyan etmeli,
- Çıkar çatışması varsa değerlendirme sürecinden çekilmelidir.
2. Gizlilik (Confidentiality)
- Hakemlere gönderilen makaleler tamamen gizli belgeler olup yalnızca değerlendirme amacıyla paylaşılır.
- Hakemler, makalenin içeriğini üçüncü kişilerle paylaşmamalı,
çalışmayı kendi veya başkası adına kullanmayı düşünmemelidir. - Makaleye ilişkin bilgiler ve hakem raporu, inceleme süreci bitse bile gizli kalmalıdır.
Gizliliğin ihlali etik dışı kabul edilir.
3. Tarafsızlık ve Adalet (Fairness)
Hakemler değerlendirmelerini objektif, tarafsız ve bilimsel ölçütlere dayalı olarak yapmalıdır.
Aşağıdaki unsurlar değerlendirmeyi kesinlikle etkilememelidir:
- Makalenin geldiği kurum veya yazarın kimliği
- Yazarın dini, siyasi, kültürel görüşü
- Yazarın cinsiyeti, ırkı, etnik kökeni veya uyruğu
Hakemlik süreci tamamen bilimsel içerik üzerinden yürütülmelidir.
4. Değerlendirme Kriterleri
Bir makaleyi incelerken hakemler aşağıdaki temel noktalara dikkat etmelidir:
4.1. Özgünlük
- Çalışma alan literatürüne yeni katkı sağlıyor mu?
4.2. Bilimsel Katkı
- Bulgular önemli ve alana değer katıcı nitelikte mi?
4.3. Akademik Yazım Dili
- Makalenin dili açık, bilimsel ve tutarlı mı?
4.4. Sunumun Netliği
- Tablolar, şekiller, yöntem ve sonuçlar açıkça ifade edilmiş mi?
4.5. Araştırma Derinliği ve Yöntem
- Kullanılan yöntem geçerli ve uygun mu?
- Bulgular yöntemle tutarlı mı?
4.6. Kaynakların Uygunluğu
- Güncel, ilgili ve bilimsel kaynaklar kullanılmış mı?
5. Değerlendirme Sürecine İlişkin Beklentiler
5.1. Zamanında Tamamlama
Hakemler yalnızca inceleyebileceklerinden emin oldukları makaleleri kabul etmelidirler.
Değerlendirme süresi genellikle 2–4 hafta olup, zamanında dönüş yapılması son derece önemlidir.
5.2. Yapıcı Geri Bildirim
Hakem raporları:
- Açık, anlaşılır ve yapıcı olmalıdır.
- Makalenin geliştirilmesine yönelik somut öneriler içermelidir.
- Yazarları incitici veya küçültücü bir tavır içermemelidir.
6. Etik Hakemlik İlkeleri (COPE)
Hakemlerden beklenen temel etik davranışlar şunlardır:
- Gizlilik ilkesine kesinlikle uyma
- Makaleyi kişisel amaçla kullanmama
- Objektif, adil, bilimsel değerlendirme yapma
- Çıkar çatışması durumunda sürecin dışında kalma
- Değerlendirmeyi zamanında tamamlama
Tüm hakem değerlendirmeleri COPE Peer Review Guidelines ile uyumludur
