Yayın Etiği ve Yanlış Uygulama Beyanı
Journal of Sport & Movement Sciences (JSMS), yayın sürecinin tüm aşamalarında bilimsel dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık ve akademik etik ilkelerine bağlı kalmayı taahhüt eder. Dergimiz; Committee on Publication Ethics (COPE), International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE), World Association of Medical Editors (WAME) ve Directory of Open Access Journals (DOAJ) tarafından belirlenen etik ilke ve standartları benimsemektedir.
Yayın sürecinde yer alan editörler, hakemler, yazarlar ve yayıncılar aşağıda belirtilen etik sorumluluklara uymakla yükümlüdür.
1. Editörlerin Sorumlulukları
Editörler;
- Gönderilen çalışmaları bilimsel niteliği, özgünlüğü, yöntembilimsel yeterliliği ve derginin kapsamına uygunluğu açısından değerlendirir.
- Değerlendirme sürecinde yazarların cinsiyeti, milliyeti, kurumsal bağlantısı, dini veya siyasi görüşlerinden bağımsız hareket eder.
- Çift kör hakemlik sisteminin adil ve tarafsız şekilde yürütülmesini sağlar.
- Yayın sürecinde gizlilik ilkesini korur.
- Çıkar çatışmalarını önlemek ve yönetmekle yükümlüdür.
- Yayın etiği ihlali şüphesi bulunan durumlarda COPE ilkeleri doğrultusunda gerekli incelemeleri yürütür.
Editörler, etik ilkelere aykırı olduğu tespit edilen veya derginin kapsamına uygun olmayan çalışmaları hakem değerlendirmesine göndermeden reddedebilir.
2. Hakemlik Süreci
JSMS’de Çift Kör Hakemlik (Double-Blind Peer Review) sistemi uygulanmaktadır.
Bu sistem kapsamında;
- Yazarlar hakemlerin kimliğini bilmez.
- Hakemler yazarların kimliğini bilmez.
- Her çalışma en az iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilir.
- Hakemlerin mümkün olduğunca farklı kurumlardan seçilmesine özen gösterilir.
- Editörler, hakem görüşlerini dikkate alarak nihai kararı verir.
Hakem değerlendirmesi sonucunda aşağıdaki kararlar verilebilir:
- Kabul
- Küçük Düzeltme
- Büyük Düzeltme
- Ret
Nihai yayın kararı editörler tarafından verilir.
3. Hakemlerin Sorumlulukları
Hakemler;
- Kendilerine gönderilen çalışmaları gizli belge olarak kabul eder.
- Bilimsel ve objektif değerlendirme yapar.
- Yapıcı ve gerekçeli geri bildirim sunar.
- Çalışmada tespit ettikleri etik ihlalleri editöre bildirir.
- Çıkar çatışması bulunan çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmez.
- Değerlendirme sürecini zamanında tamamlar.
Hakemler, değerlendirme sürecinde eriştikleri bilgileri kişisel veya akademik çıkarları doğrultusunda kullanamaz.
4. Yazarların Sorumlulukları
Yazarlar;
- Çalışmalarının özgün olduğunu garanti eder.
- Aynı çalışmayı eş zamanlı olarak başka bir dergiye göndermemelidir.
- Araştırma verilerini doğru ve eksiksiz raporlamalıdır.
- Kullanılan tüm kaynakları uygun biçimde göstermelidir.
- Etik kurul izinlerini ve gerekli yasal onayları almış olmalıdır.
- Finansal destek ve çıkar çatışmalarını açıkça beyan etmelidir.
Makalenin gönderilmesi, tüm yazarların çalışmanın son halini onayladığı anlamına gelir.
5. Yazarlık İlkeleri
Yazarlık hakkı yalnızca aşağıdaki katkıları sağlayan kişilere verilmelidir:
- Araştırmanın tasarlanması,
- Veri toplama süreci,
- Veri analizi ve yorumlanması,
- Makalenin yazılması,
- İçeriğin eleştirel olarak gözden geçirilmesi.
Yalnızca finansal destek sağlayan, teknik yardım sunan veya genel danışmanlık yapan kişiler yazar olarak gösterilmemeli, teşekkür bölümünde belirtilmelidir.
Aşağıdaki uygulamalar etik ihlal olarak kabul edilir:
- Hediye yazarlık (Gift Authorship)
- Hayalet yazarlık (Ghost Authorship)
- Onursal yazarlık (Honorary Authorship)
6. İnsan Katılımcılar Üzerinde Yapılan Araştırmalar
İnsan katılımcılarla gerçekleştirilen araştırmalar;
- Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun olmalıdır.
- İlgili etik kurul tarafından onaylanmış olmalıdır.
Makale içerisinde aşağıdaki bilgiler açıkça belirtilmelidir:
- Etik kurul adı
- Onay tarihi
- Karar numarası
Ayrıca katılımcılardan bilgilendirilmiş gönüllü onam alınmış olmalıdır.
7. Hayvan Deneyleri
Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar ulusal ve uluslararası etik standartlara uygun olmalıdır.
Yazarlar;
- Hayvan etik kurul onayını,
- Onay tarihini,
- Karar numarasını
makalelerinde belirtmek zorundadır.
Hayvan refahını ihlal eden uygulamalar kabul edilmez.
8. Veri Güvenilirliği ve Veri Bütünlüğü
Yazarlar;
- Verileri doğru biçimde saklamak,
- Araştırma kayıtlarını korumak,
- Talep edildiğinde ham verileri sunmak
ile yükümlüdür.
Verilerin değiştirilmesi, seçici raporlama yapılması veya sonuçların manipüle edilmesi etik ihlal olarak değerlendirilir.
9. Yapay Zekâ (AI) Kullanımı Politikası
Yapay zekâ araçları dil düzenleme, yazım kontrolü ve teknik destek amacıyla kullanılabilir.
Ancak;
- Yapay zekâ sistemleri yazar olarak gösterilemez.
- Yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerin doğruluğundan yazarlar sorumludur.
- Yapay zekâ kullanımı gerekli durumlarda makalede açıklanmalıdır.
- Yapay zekâ kullanılarak veri, sonuç veya kaynak uydurulması etik ihlal olarak kabul edilir.
10. İntihal Politikası
JSMS intihale karşı sıfır tolerans politikası uygulamaktadır.
Aşağıdaki durumlar etik ihlal olarak değerlendirilir:
- Doğrudan intihal
- Kaynak göstermeden alıntı yapma
- Öz intihal (Self-plagiarism)
- Kaynak göstermeden yeniden ifade etme
- Başka çalışmalara ait veri ve görselleri izinsiz kullanma
Tüm çalışmalar benzerlik tespit programları aracılığıyla kontrol edilebilir.
11. Tekrar Yayın ve Dilimleme (Salami Slicing)
Aşağıdaki uygulamalar kabul edilmez:
- Aynı çalışmanın birden fazla dergide yayımlanması
- Eş zamanlı çoklu gönderim
- Tek bir araştırmanın bilimsel gerekçe olmaksızın bölünerek birden fazla makale şeklinde yayımlanması
12. Çıkar Çatışması
Yazarlar, hakemler ve editörler olası çıkar çatışmalarını açıklamak zorundadır.
Çıkar çatışmaları;
- Finansal ilişkiler,
- Kurumsal ilişkiler,
- Akademik rekabet,
- Kişisel ilişkiler
gibi durumları kapsayabilir.
13. Finansman Beyanı
Yazarlar araştırmayı destekleyen fon kaynaklarını açıkça belirtmelidir.
Finansal destek alınmamış ise aşağıdaki ifade kullanılmalıdır:
“Bu araştırma, yazarlık ve/veya makalenin yayımlanması için herhangi bir finansal destek alınmamıştır.”
14. Editör ve Yayın Kurulu Üyelerinin Makaleleri
Editörler, yardımcı editörler veya yayın kurulu üyeleri dergiye makale gönderebilir.
Ancak bu durumda;
- İlgili editör değerlendirme sürecinden tamamen çekilir.
- Süreç bağımsız bir editör tarafından yürütülür.
- En az iki bağımsız hakem atanır.
- Yazarın editoryal konumu değerlendirme sürecini etkilemez.
15. Düzeltme, Geri Çekme ve Endişe Bildirimi
Dergi aşağıdaki yayın işlemlerini gerçekleştirebilir:
Düzeltme (Erratum)
Yayının bilimsel sonuçlarını etkilemeyen küçük hatalarda uygulanır.
Düzeltme (Corrigendum)
Yazar kaynaklı hataların düzeltilmesi amacıyla yayımlanır.
Geri Çekme (Retraction)
Aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
- İntihal
- Veri uydurma
- Veri tahrifatı
- Ciddi etik ihlaller
Endişe Bildirimi (Expression of Concern)
Etik inceleme devam ederken yayımlanabilir.
16. İtiraz ve Şikâyet Süreci
Yazarlar editöryal kararlara itiraz edebilir.
İtirazlar;
- Yazılı olarak yapılmalıdır.
- Bilimsel gerekçeler içermelidir.
- Editörlük tarafından yeniden değerlendirilir.
Nihai karar Baş Editör tarafından verilir.
17. Gizlilik İlkesi
Editörler ve hakemler;
- Makale içeriklerini,
- Yazar bilgilerini,
- Hakem bilgilerini,
- Değerlendirme raporlarını
üçüncü kişilerle paylaşamaz.
18. Etik İhlallerin İncelenmesi
Etik ihlal şüphesi durumunda;
- Ön inceleme yapılır.
- Yazarlardan açıklama talep edilir.
- Kanıtlar değerlendirilir.
- Gerekirse ilgili kurumlarla iletişime geçilir.
- COPE rehberleri doğrultusunda karar verilir.
Gerekli durumlarda:
- Makale reddedilebilir,
- Yayımlanmış makale geri çekilebilir,
- Yazarların gelecekteki başvuruları sınırlandırılabilir.
19. Açık Erişim ve Telif Hakkı
JSMS açık erişimli bir dergidir.
Yayımlanan tüm makaleler ücretsiz olarak erişime açıktır.
Yazarlar telif haklarını korurken, dergiye ilk yayın hakkını vermiş sayılırlar.
20. Etik Yayıncılık Taahhüdü
JSMS, bilimsel dürüstlüğü, şeffaflığı, hesap verebilirliği ve akademik kaliteyi desteklemeyi; yayın etiği ihlallerine karşı sıfır tolerans politikası uygulamayı taahhüt eder.
