Toplumsal baskı ve hakemlik deneyimi: Futbol hakemlerinin algı ve yaşantıları üzerine fenomenolojik bir araştırma
Anahtar Kelimeler:
Futbol hakemi, Toplumsal baskı, Fenomenoloji, Karar vermeÖzet
Bu araştırma, futbol hakemlerinin maruz kaldıkları toplumsal baskıyı nasıl deneyimlediklerini ve bu baskı sürecini iç dünyalarında nasıl anlamlandırdıklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseninin kullanıldığı çalışmada, ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 10 faal futbol hakemi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda hakemlerin deneyimleri; “Çevresel Baskı ve Karar Verme Güçlüğü”, “Sosyal Baskı ve Medya Etkisi”, “Başarısızlığı Dışsallaştırma”, “Duygusal Tükenme” ve “Otorite ve Adalet Algısı” olmak üzere beş ana tema altında toplanmıştır. Bulgular, hakemlerin tribün ve çevre baskısı altında karar vermekte zorlandıklarını, hata yapma korkusuyla baş etmek için başarısızlığı dışsal faktörlere atfettiklerini ve yoğun eleştiriler nedeniyle duygusal tükenmişlik yaşadıklarını göstermiştir. Tüm bu baskı unsurlarına rağmen hakemlerin, kendilerini “adaletin temsilcisi” olarak görerek mesleki motivasyonlarını korumaya çalıştıkları ve adalet dağıtıcı olma misyonuna tutundukları tespit edilmiştir. Çalışma, hakemlerin psikolojik dayanıklılıklarını artıracak destek mekanizmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Aksu, A., & Arslan, C. (2020). Farklı klasmandaki futbol hakemlerinin karar verme stillerinin incelenmesi. Spor Eğitim Dergisi, 4(1), 56-70.
Ceylan, T., Ermiş, E., Ceylan, L., & Erilli, N. A. (2020). Futbol hakemlerinin sargınlık ve öz yeterlik düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(75), 935-940.
Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi.
Çağlayan, O. (2025). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (3. bs.). Seçkin Yayıncılık.
Demirtaş, E., & Yıldız, K. (2021). Futbol hakemlerinin özyeterlilik algıları ve stres faktörlerinin iş performanslarına etkisinin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(4), 157-169. https://doi.org/10.33689/spormetre.939240
Engin, S. G., Yüce, A., & Katırcı, H. (2019). Erkek dünyasında pembe kartlar: Yeşil sahalardaki kadınların hakemliğe bakışı. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism, Recreation and Sports Sciences, 2(1), 54-75. https://doi.org/10.5281/zenodo.3360333
Engin, S. G. (2025a). Cinsiyetin gözetiminde: Futbol taraftarlarının kadın hakemlere ilişkin tutum ve görüşleri. Türkiye Spor Bilimleri Dergisi. https://doi.org/10.30520/tjsosci.1746326
Engin, S. G. (2025b, Haziran 13-15). Her maçın hikâyesi ayrı: Kadın hakemlerin varoluş sancısı [Tam metin bildiri]. EGE 13. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, İzmir, Türkiye.
Eratlı Şirin, Y., & Öz, G. (2024). Women football observers’ experiences: A perspective from system justification and glass ceiling. Frontiers in Psychology, 15, 1495843. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1495843
Güllü, S., & Yıldız, S. M. (2019). Stres kaynaklarının futbol hakemlerinin performansına etkisinin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 146-155. https://doi.org/10.33689/spormetre.486723
Kamuk, Y. U., Evli, F., & Tecimer, H. (2018). Futbol hakemlerinin kendini sabotaj düzeyleri. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2257-2267. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.461486
Karadağ, M., Aksu, A., & Sezer, S. Y. (2020). Futbol hakemlerinin iş doyumu ve sürekli kaygı düzeylerinin değerlendirilmesi. The Journal of Social Sciences, 7(47), 572-581. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.45685
Kargün, M., Albay, F., Cenikli, A., & Güllü, M. (2012). Türk futbol hakemlerinin iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 3(2), 30-38.
Koca, S., & Yıldız, S. M. (2018). Futbol hakemlerini strese iten faktörler, iş tatmini ve iş performansı ilişkisinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 195-207. https://doi.org/10.25307/jssr.334624
Köse, M. G., Otuzbiroğlu, B., & Kin İşler, A. (2023). Futbol hakemlerinin müsabaka sırasındaki iç ve dış yük yanıtlarının incelenmesi. Spor Bilimleri Dergisi, 34(1), 23-31. https://doi.org/10.17644/sbd.1190310
Kural, S., & Aydın, F. (2023). Futbol hakemlerinin serbest zaman doyum düzeyleri ile psikolojik sağlamlık ilişkisinin incelenmesi. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 14-25. https://doi.org/10.33468/sbsebd.327
Pekel, A. Ö., Kırıkoğlu, N., Iğdır, E. C., & Okan, İ. (2023). Futbol hakemlerinin fair play kavramına yönelik algıları: Metafor çalışması. The Online Journal of Recreation and Sports, 12(3), 362-367. https://doi.org/10.22282/tojras.1301923
Pekel, A. Ö., Kırıkoğlu, N., Ünver, M., & Şahin, Y. (2023). Futbol hakemlerı̇ futbol sahasından seslenı̇yor. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(1), 79-89.
Satman, C. (2014). Futbol maçlarındaki seyirci topluluklarının sesinin, hakemlerin kararları üzerindeki etkisi. Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dergisi, 12(2), 147-154.
Şirin, T. (2021). Futbol hakemlerinin algıladıkları stres kaynakları ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 294-308. https://doi.org/10.38021/asbid.976880
Tapşın, F. O., & Koç Doğan, N. E. (2024). Futbol hakemlerinin sporda mücadele ve tehdit durumlarının incelenmesi. Herkes için Spor ve Rekreasyon Dergisi, 6(3), 284-289. https://doi.org/10.56639/jsar.1512166
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
Yıldız, Ö., & Yıldız, M. (2020). Futbol hakemlerinin sporun ahlaki iklimine ilişkin görüşleri. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 357-378.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Tolga Hanayoğlu
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
